गुगलको गोपनीयता नीतिमा ठूलो फेरबदल: एआईको नाममा निजी डेटामाथि विज्ञापनको नजर?
गुगलको नीतिमा नयाँ 'अपवाद': के जीमेल र गुगल फोटोजका निजी डेटा अब विज्ञापनका लागि प्रयोग हुनेछन्? (विस्तृत विश्लेषण)
अक्टोबर २०२६,काठमाडौँ/झापा।
विश्वकै ठूलो टेक कम्पनी गुगलले आफ्नो गोपनीयता नीति (Privacy Policy) मा एउटा यस्तो अद्यावधिक (Update) गरेको छ, जसले विश्वभरका अर्बौं प्रयोगकर्ताको ध्यान खिचेको छ। गत अक्टोबर १६, २०२६ देखि लागू हुने गरी अद्यावधिक गरिएको नयाँ नीतिअनुसार प्रयोगकर्ताले जीमेल, गुगल ड्राइभ तथा गुगल फोटोज जस्ता निजी डेटा अन्य गुगल सेवासँग सेयर गर्न अनुमति दिएमा, उक्त डेटा विज्ञापनलाई लक्ष्य (Targeted Ads) गर्न प्रयोग हुन सक्ने बाटो खुलेको छ।
गुगलले सन् २०१७ मा आफ्ना प्रयोगकर्ताका निजी जीमेल म्यासेजहरू पढेर विज्ञापन नदेखाउने प्रतिबद्धता जनाएको थियो। तर, अक्टोबर १६ को नीतिमा थपिएको १५ शब्दको एक अपवाद ("unless you choose to make data from these services available to other Google services that support personalized ads") ले उक्त पुरानो नियममा महत्वपूर्ण फेरबदल ल्याइदिएको छ।
१. वास्तवमा के परिवर्तन भयो?
विगतमा जीमेल, गुगल ड्राइभ र फोटोजका डेटा नितान्त व्यक्तिगत राखिन्थे र तिनलाई विज्ञापन अनुकूलन (Ad Personalization) मा प्रयोग गरिँदैनथ्यो। तर नयाँ अद्यावधिकपछि:
यदि प्रयोगकर्ताले गुगलको 'पर्सनल इन्टेलिजेन्स' (Personal Intelligence) वा एआई-आधारित खोज सुविधा (AI Mode in Search / Gemini) प्रयोग गर्नका लागि जीमेल वा फोटोज जोड्नुभएको छ भने, गुगलले त्यहाँबाट प्राप्त डेटाका सारांश (Summaries), निष्कर्ष (Inferences) र टिपोटहरू प्रयोग गरेर विज्ञापनहरू देखाउन सक्छ।
उदाहरणका लागि: यदि तपाईंको जीमेलमा होटल वा रेस्टुरेन्टको बुकिङ कन्फर्मेशन इमेल छ भने, एआई मोड सर्चले त्यसैको आधारमा तपाईंलाई सान्दर्भिक रेस्टुरेन्ट वा ट्राभलसम्बन्धी विज्ञापन देखाउन सक्छ।
२. के विज्ञापनदाताहरूले तपाईंको निजी म्यासेज वा फोटो देख्नेछन्?
छैनन्। गुगल र प्रविधि विश्लेषकहरूका अनुसार प्रयोगकर्ताको निजी डेटाको सुरक्षाबारे केही महत्त्वपूर्ण सीमाहरू कायम छन्:
प्रत्यक्ष पहुँच हुँदैन: विज्ञापनदाताहरूले तपाईंको जीमेलको इनबक्स, ड्राइभका फाइल वा फोटोज सिधै हेर्न वा पहुँच पाउन सक्दैनन्।
व्यक्तिगत पहिचान गोप्य: प्रयोगकर्ताको नाम, इमेल ठेगाना वा व्यक्तिगत पहिचान खुल्ने विवरण विज्ञापनदातालाई दिइँदैन।
एआई मोडल ट्रेनिङ र मानव समीक्षा: प्रयोगकर्ताले यी एआई सुविधाहरू अन गर्दा, एआई मोडलहरूलाई तालिम दिनका लागि इमेल/फोटोजका सारांशहरू प्रयोग गरिन्छ, जसमा सीमित रूपमा तालिमप्राप्त मानव समीक्षकहरू (Human Reviewers) ले पनि जाँच गर्न सक्छन्।
संवेदनशील विषयहरू अझै सुरक्षित: धर्म, जाति, स्वास्थ्य, यौन अभिमुखीकरण वा वित्तीय संवेदनशील विवरणहरूलाई विज्ञापन टार्गेटिङका लागि प्रयोग गर्न कडा प्रतिबन्ध छ।
३. यो सुविधा कसरी काम गर्छ र कसलाई असर गर्छ?
स्वतः लागू नहुने (Opt-in System): यो व्यवस्था सबैका लागि स्वतः लागू हुँदैन। प्रयोगकर्ता आफैँले 'पर्सनल इन्टेलिजेन्स' वा कनेक्टेड एप्स (Connected Content Apps) अन गरेमा मात्र यो नियम लागू हुन्छ।
उमेर र क्षेत्रको सीमा: यो सुविधा १८ वर्षभन्दा माथिका प्रयोगकर्ताका लागि मात्र उपलब्ध छ। युरोपेली संघ (EU), युके (UK) र स्विट्जरल्याण्डका कडा डेटा प्राइभेसी नियमहरू (GDPR) का कारण ती देशहरूमा यो सुविधा हालका लागि लागू गरिएको छैन। अमेरिका, एसिया र ल्याटिन अमेरिकाका देशहरूमा भने यसको परीक्षण सुरु भइसकेको छ।
४. आफ्नो प्राइभेसी (गोपनीयता) कसरी सुरक्षित राख्ने?
यदि तपाईं आफ्नो जीमेल वा गुगल फोटोजको डेटा विज्ञापन वा एआई तालिमका लागि प्रयोग नहोस् भन्ने चाहनुहुन्छ भने निम्न कदमहरू चाल्न सक्नुहुन्छ:
कनेक्टेड एप्स विच्छेद (Disconnect) गर्ने:
आफ्नो गुगल खाता (Google Account) को Data & privacy मा जानुहोस्।
Personalization settings भित्र रहेको Manage Personalized Recommendations in Search Services मा क्लिक गर्नुहोस्।
त्यहाँ रहेको Connected Content Apps अन्तर्गत जीमेल, गुगल ड्राइभ वा फोटोजको access लाई Off / Disconnect गर्नुहोस्।
पुराना डेटा/हिस्ट्री मेटाउने (Crucial Step):
प्रविधि क्षेत्रको रिपोर्टिङ अनुसार, एप विच्छेद (Disconnect) गर्दैमा गुगलले पहिले नै सङ्कलन गरिसकेको 'Search Services History' स्वतः हट्दैन।
त्यसका लागि activity.google.com (My Activity) मा गएर पुराना हिस्ट्री र डेटा सेभ भएका सारांशहरू म्यानुअल रूपमा डिलिट गर्नुपर्छ।
My Ad Center बाट विज्ञापन अनुकूलन बन्द गर्ने:
गुगलको My Ad Center मा गएर Personalized Ads सुविधालाई बन्द (Off) गर्न सकिन्छ।
