एमाले बैठकमा आसन व्यवस्थापनदेखि राजनीतिक समिकरणसम्म: भित्री कथा र विश्लेषण
एमालेभित्र शक्ति–संघर्ष र आन्तरिक हलचल: ओली-पोखरेल ध्रुवीकरण र 'कुर्सी राजनीति'को भित्री विश्लेषण
१. आत्मस्वीकारोक्ति कि षड्यन्त्रको सिद्धान्त?
स्थायी कमिटीको बैठकअघि गुण्डु पुगेका पार्टीका एक उपाध्यक्षले मूल नेतृत्वले आफ्ना कमजोरी स्वीकार नगरेसम्म पार्टी पुनर्गठन हुन नसक्ने भन्दै असन्तुष्टि जनाएका थिए। सोही भेटमा ओलीले "आन्तरिक कमजोरी पनि छ, तर तपाईंहरू बाहिरी षड्यन्त्र किन बुझ्नुहुन्न?" भन्दै प्रतिप्रश्न गरेका थिए।सार्वजनिक रूपमा कसैको नाम नतोके पनि अनौपचारिक कुराकानीमा उनले तत्कालीन अशान्ति र राजनीतिक फेरबदलमा दक्षिण र पश्चिम (भारत र अमेरिका) को उक्साहट रहेको आरोप लगाउँदै आक्रोश व्यक्त गर्ने गरेका छन्। "अमेरिका र भारतले पेलेको छ, कमजोरी मैले गरेको भन्ने?" भन्ने उनको प्रतिक्रियाले उनी राजनीतिक संकटको मुख्य कारक बाह्य प्रभावलाई नै मान्छन् भन्ने देखाउँछ।२. संसद् पुनःस्थापना र अपानि आफैँ पठाउने रणनीति
प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापनाको मुद्दा बोकेर अघि बढ्ने केन्द्रीय कमिटीको निर्णयमाथि पार्टीभित्रैबाट चर्को प्रश्न उठेको छ। नयाँ निर्वाचन भई देश अर्को राजनीतिक कोर्समा अघि बढिसक्दा फेरि संसद् पुनःस्थापनाको कुरा गर्नु उल्टो बाटो हिँड्नुसरह भएको तर्क नेताहरूले गरिरहेका छन्।यसमा ओलीको कानुनी र संवैधानिक तर्क छ:"अदालतमा मुद्दा विचाराधीन छ र बहस सुरु भएको छैन। संविधानले नचिन्ने सरकारको सिफारिसमा संसद् विघटन गरी चुनाव घोषणा गरिएकाले फैसला नहुँदासम्म यसको कानुनी औचित्य जीवितै रहन्छ।"
यसैबीच, यसअघि महासचिव शंकर पोखरेलमार्फत जाने गरेको 'अन्तरपार्टी निर्देशन' (अपानि) यसपटक अध्यक्ष ओलीले आफैँ जारी गरेर पार्टी सञ्चालनको मुख्य कमान्ड पूर्ण रूपमा आफ्नो हातमा लिएको सन्देश दिएका छन्।३. आसन व्यवस्थापन कि 'हुर्मत लिने' प्रयास?
पार्टी बैठकहरूमा बसाइको क्रम वा कुर्सी व्यवस्थापन प्राविधिक विषय जस्तो देखिए पनि एमालेभित्र यसलाई आन्तरिक शक्ति-सन्तुलनसँग जोडेर हेरिएको छ।
| पद/तह | नेताहरू | पूर्व बसाइ (आसन) | हालको फेरबदल |
|---|---|---|---|
| अध्यक्ष | केपी शर्मा ओली | मुख्य स्थान | मुख्य स्थान |
| उपाध्यक्षहरू | रामबहादुर थापा, विष्णुप्रसाद पौडेल, पृथ्वीसुब्बा गुरुङ, गोकर्ण विष्ट, रघुजी पन्त | अध्यक्षको दायाँतर्फ | वरीयता क्रमअनुसार मुख्य लहर |
| महासचिव | शंकर पोखरेल | अध्यक्षको बायाँतर्फ (अध्यक्षपछिकै मुख्य स्थानमा) | उपाध्यक्षहरूभन्दा तल (सातौँ वरीयतामा) |
पार्टी वरीयतामा सातौँ नम्बरमा रहेका महासचिव पोखरेललाई पहिले अध्यक्षपछिकै वरीयताझैँ देखिने गरी राखिने गरिएको थियो। तर, पछिल्लो समय पोखरेलले 'ओली हटाऊ अभियान' र नेतृत्व पुनर्गठनको पक्षमा खुल्लमखुल्ला अडान लिन थालेपछि उनलाई 'सबक' सिकाउन र पावर सेन्टर बन्न नदिन आसन व्यवस्थापनमा तल पारिएको चर्चा नेताहरूमाझ छ।
यद्यपि, ओलीले भने यसको बचाउ गर्दै भनेका छन्: "पहिले उनै (शंकर) ले उपाध्यक्ष एकातिर र महासचिव/सचिव अर्कोतिर राखौँ भनेकाले मानिदिएको हो। पहिले नै नमिलेको बसाइ अहिले सच्याइएको मात्रै हो।"
४. धरपकड र पक्राउप्रति आपत्ति
स्थायी कमिटी बैठकमा अध्यक्ष ओलीले पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर राणाको नाम नलिईकन सरकारले सुरु गरेको धरपकड र गिरफ्तारीको कडा शब्दमा भर्त्सना गरेका थिए। सादा पोशाकका प्रहरी पठाएर बिना पक्राउ पुर्जी व्यक्तिहरूलाई नियन्त्रणमा लिनु र मोबाइल कब्जामा लिनु गैरकानुनी र निरङ्कुश कदम भएको भन्दै उनले यसको प्रतिवाद गर्नुपर्ने धारणा राखेका थिए।
निष्कर्ष: अस्थायी युद्धविराम र अनिश्चित भविष्य
हाल एमालेले दुईवटा मुख्य कार्यभार अघि सारेको छ:
संविधानको रक्षाका लागि संघर्ष गर्ने।
स्थानीय तथा प्रदेश निर्वाचनको तयारीमा जुट्ने।
तथापि, संघर्षका लागि स्पष्ट रणनीति र ठोस कार्ययोजना नहुनु र अर्कोतिर पार्टीलाई चुनावी मैदानमा लैजाने भनिए पनि अध्यक्ष ओली र महासचिव पोखरेलबीचको मतभेद सुल्झिन नसक्नुले एमालेभित्र अहिले देखिएको शान्ति केवल 'अस्थायी युद्धविराम' मात्र रहेको विश्लेषण गरिएको छ।
(जनआस्था साप्ताहिकमा प्रकाशित सामग्रीको आधारमा विश्लेषणात्मक रूपमा तयार पारिएको)
